Achtergronden en historie

De Drie Morgen ligt in Spijkerboor, in het Wormer- en Jisperveld, dat ruwweg tussen de plaatsen De Rijp, Purmerend en Wormerveer in ligt. De Drie Morgen grenst aan het Noordhollandsch Kanaal.

Ontstaan van het Wormer- en Jisperveld

Van zout naar zoet, van laag naar hoog

Vijfduizend jaar geleden was Noord-Holland een waddenlandschap, dat steeds droger werd doordat er duinen langs de kust ontstonden. De rivieren die hun water vroeger in zee loosden, zorgden achter de duinenrij voor verzoeting van het zilte water. Er ontstonden brakwatermoerassen, waarin zich laagveen vormde. Dit laagveen veranderde in hoogveen, door verlanding en door de groei van veenmos, dat grote hoeveelheden regenwater in zich kan opnemen. Dit pakket hoogveen strekte zich uit over een groot deel van Waterland en de Zaanstreek.

dedriemorgen  dedriemorgen  dedriemorgen

Hoogveenlichaam

Het Wormer- en Jisperveld is een uniek stuk bewaard gebleven hoogveen.

Hoogveen ontstaat uit verschillende soorten veenmossen, die doorgroeien op de afgestorven resten van ouder veenmos. Het houdt het regenwater vast als een spons. Regenwater is arm aan zuurstof waardoor het dode materiaal nauwelijks vergaat. Het hoogveenlichaam wordt dus steeds hoger. Waarschijnlijk was het pakket hoogveen in Noord-Holland drie tot vier meter dik. Door overstromingen verdwenen grote delen, maar er zijn ook delen bewaard gebleven en een daarvan is het Wormer- en Jisperveld. Dat maakt dit gebied waardevol voor de natuur.

De mens verschijnt

Bevolkingsdruk zorgt voor ontginning, het veen wordt akkerland.

De mens waagde zich niet in het veen, tot bevolkingsdruk in de duinstreek hem ertoe dwong. Vanaf de tiende eeuw begonnen ontginners het hoogveen van het Wormer- en Jisperveld te ontwateren door het graven van sloten. Die sloten werden haaks op de vroegere rivieren aangelegd. Het bovenste deel van het veen droogde uit en kon de voedingsbodem vormen voor boekweit, rogge en haver. Voor het brouwen van bier werd er hop en gerst verbouwd.

Natuurbeheer DeDrieMorgen  Natuurbeheer DeDrieMorgen Bloemen  Natuurbeheer DeDrieMorgen Lucht

Verdronken hoogveen

De geschiedenis is nog zichtbaar in het landschap.

Meteen hadden de ontginners te kampen met wateroverlast. Ontwaterd veen klinkt namelijk in. Zakt een akker te ver naar beneden, dat wordt hij onbruikbaar voor akkerbouw en kan hij alleen nog maar als weiland of hooiland worden gebruikt. Men ontgon dus steeds nieuwe gedeeltes. Omstreeks 1300 was heel het Wormer- en Jisperveld van hoogveen in boerenland veranderd.

Ondanks de duinenrij drong de zee herhaaldelijk het achterland binnen, waardoor het veen werd weggeslagen en er een ‘brakwaterveen’ of ‘verdronken hoogveen’ ontstond. Door dijken aan te leggen probeerden de boeren de zee tegen te houden. Ze vertrokken uit de lager gelegen gebieden en vestigden zich op de dijken. Hierdoor ontstonden kenmerkende lintdorpen als Wormer en Jisp. In het veld is het middeleeuwse ontginningspatroon nog steeds zichtbaar: smalle percelen, omringd door sloten.

Voor meer informatie kunt u ook de korte documentaire over het gebied Laag Holland bekijken.

Opkomst en verval

In de Gouden Eeuw was het Wormer- en Jisperveld Nederlands eerste industriegebied.

Om de ontwatering te verbeteren begonnen de boeren in de vijftiende eeuw windmolens te bouwen. Die bleken ook voor economische bloei te zorgen, toen er in de Gouden Eeuw een grote vraag naar scheepsbeschuit kwam. In Wormer en Jisp vestigden zich beschuitbakkerijen, die ‘tweeback’ leverden aan walvisvaarders, aan de Verenigde Oostindische Compagnie en de West-Indische Compagnie en aan de Hanzesteden. In Wormer stonden bijvoorbeeld acht graanmolens en bakten meer dan 150 bakkers beschuit. Deze bloei trok andere activiteiten aan. Geld werd geïnvesteerd in hout- en steenzagerijen, in traankokerijen, waar het walvisvlees werd uitgekookt, en in molens met specifieke functies, zoals oliemolens, pel- en papiermolens. Tot ver in de zeventiende eeuw was dit oudste industriegebied van Nederland een goudmijn. In de achttiende eeuw raakte het echter in verval door concurrentie uit de Zaanstreek en door overstromingen. De molens verdwenen en over bleef de weidegrond.

Lees meer: over ons nieuwe begin in het Wormer- en Jisperveld

dedriemorgen  dedriemorgen  dedriemorgen

News

De Drie Morgen TE KOOP

24.03.2014   

Topvlees uit natuurgebied

08.07.2013   

De Drie Morgen en Prime Meat in "De Telegraaf"

13.05.2013   

De Drie Morgen in film "Alles voor de Grutto"

25.03.2013   

"Het vlees is voor de rijken en die blijven er altijd. Crisis of geen crisis."

22.10.2012